สื่อรัฐและสื่อที่จัดตั้งโดยรัฐปลอดการเมืองได้จริงหรือ?

Thai PBS and NBT

 ภาพเปิดงานสถานีโทรทัศน์ NBT (ซ้าย) และ Thai PBS (ขวา) ภาพจาก กรุงเทพธุรกิจ

 …

มีคำถามถึงสื่อเกิดใหม่ของไทยว่าจะดำรงฐานะความเป็นกลาง ความตรงไปตรงมา และความเป็นอิสระของสื่อได้มากน้อยเพียงใด  ซึ่งสื่อเกิดใหม่ที่ว่านั้นเป็นสื่อที่จัดตั้งโดยรัฐ คือ สถานีวิทยุโทรทัศน์ ไทยพีบีเอส (Thai PBS) หรือ “ทีวีไทย” ซึ่งแปรรูปมาจากสถานีโทรทัศน์ไอทีวี (ITV) โดยมีวัตถุประสงค์ให้เป็นทีวีสาธารณะดังเช่นสถานี BBC ของอังกฤษ ใช้งบประมาณจากรัฐบาล 4,000 ล้านบาทจัดตั้งขึ้นในสมัยรัฐบาล พลเอกสุรยุทธ์ จุลานนท์ และสถานีโทรทัศน์ของรัฐคือช่อง 11 กรมประชาสัมพันธ์ ที่ปรับเปลี่ยนเป็นสถานีโทรทัศน์แนวใหม่  และตั้งชื่อใหม่ว่า “เอ็นบีที” (NBT) ภายใต้รัฐบาลนายสมัคร สุนทรเวช โดยมีวัตถุประสงค์ให้สื่อมวลชนของรัฐทำงานอย่างมีคุณภาพ และให้บริการสาธารณะ ภายใต้ภาพลักษณ์ใหม่ที่ทันสมัย

ทั้งสองสถานีโทรทัศน์ต่างมุ่งที่จะทำหน้าที่สื่อมวลชนเพื่อให้ข้อมูลข่าวสารที่เป็นประโยชน์แก่ประชาชนมากที่สุด โดยธรรมชาติหรือบทบาทของสื่อนั้น เป็นที่ยอมรับกันในเบื้องต้นว่า  ต้องมีความเป็นกลาง ทำหน้าที่เสนอข้อมูลข่าวสารอย่างตรงไปตรงมา และมีอิสระปราศจาการครอบงำของอำนาจใดๆ โดยเฉพาะอำนาจทางการเมือง  นี่คือหลักการสากลของสื่อทุกประเภท  และย่อมรวมไปถึงสถานีโทรทัศน์ Thai PBS และ NBT ด้วย

แต่หลักการดังกล่าวนั้นจะดำรงอยู่คู่กับสื่อทั้งสองแห่งได้มากเพียงใด  นานแค่ไหน ก็ยากที่จะคาดเดา  เพราะสังคมไทยมักอนุญาตให้อำนาจทางการเมือง ซึ่งก็คือรัฐบาลผ่านทางข้าราชการ ใช้อำนาจดำเนินการในทุกเรื่องได้อย่างแทบจะไม่มีการตรวจสอบ  ดังนั้น จึงไม่มีอะไรจะรับประกันได้ว่า  สื่อทั้งสองแห่งจะไม่ถูกแทรกแซง ครอบงำ ชี้นำ หรือบงการโดยอำนาจทางการเมือง

ในประวัติศาสตร์ที่ผ่านมา ปรากฏว่าอำนาจทางการเมืองได้แผ่ขยายครอบงำ ชี้นำ จนกระทั่งบังคับให้สื่อทำตามความต้องการโดยอาศัยอำนาจที่กฎหมายกำหนดไว้  หากสื่อใดไม่ยินยอมปฏิบัติตาม ก็จะดำเนินการขัดขวาง ทำลาย สื่อนั้นทั้งโดยตรงและโดยอ้อม  ดังจะเห็นได้จากกฎหมายฉบับต่างๆเกี่ยวกับสื่อที่ให้อำนาจแก่รัฐบาลอย่างเต็มที่ อาทิ พระราชบัญญัติการพิมพ์ พุทธศักราช 2484 ก็ดี ประกาศคณะปฏิรูปการปกครองแผ่นดิน ฉบับที่ 42 (ปร.42) ก็ดี ได้ถูกใช้เป็นเครื่องมือปิดกั้นหรือทำลายสื่อที่มีความเป็นกลาง ความตรงไปตรงมา และมีความเป็นอิสระ โดยเฉพาะหนังสือพิมพ์ที่เป็นหนึ่งในสื่อกระแสหลัก ถูกสั่งปิดไปเป็นจำนวนมากในช่วงเวลาที่กฎหมายดังกล่าวมีผลใช้บังคับ

แม้ในปัจจุบันอำนาจรัฐในลักษณะเบ็ดเสร็จเด็ดขาดที่เรียกกันว่ากฎเหล็กจะไม่มีแล้ว  แต่รูปแบบการใช้อำนาจรัฐก็แปรเปลี่ยนไปตามสภาพการณ์ของสังคม โดยการใช้อำนาจด้วยการบังคับเอาดื้อๆเหมือนสมัยก่อนไม่ปรากฏให้เห็น  หากแต่จะปรากฏในรูปการแทรกแซง ชี้นำ ด้วยกลวิธีที่แยบยลขึ้น  แม้แต่องค์กรอิสระต่างๆ เช่น คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) คณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน (คตง.) และองค์กรในลักษณะเดียวกันอื่นๆ ก็เชื่อว่าถูกแทรกแซงและชี้นำโดยอำนาจทางการเมืองในบางช่วงบางตอน  เช่นนี้  ในอนาคตข้างหน้า  สื่อที่จัดตั้งขึ้นโดยรัฐเพื่อให้เป็นสื่อสาธารณะอย่างเช่น Thai PBS และสื่อของรัฐที่ถูกแปรรูปให้เป็นสื่อสาธารณะเช่น NBT หรือชื่อเดิมคือสถานีโทรทัศน์ช่อง 11 กรมประชาสัมพันธ์  จึงไม่อาจรับประกันได้ว่า  จะไม่ถูกแทรกแซงโดยอำนาจทางการเมือง ทั้งโดยตรงและผ่านข้าราชการที่เป็นตัวแทนในการกำกับดูแลสื่อดังกล่าว

แน่นอนว่า สังคมไทยย่อมจะได้ประโยชน์อย่างมากมายมหาศาล หากสื่อทั้งสองแห่งมีความเป็นกลาง ทำหน้าที่อย่างตรงไปตรงมา และมีความเป็นอิสระอย่างแท้จริงตามบรรทัดฐานของสื่อ  โดยปราศจากอำนาจใดๆมาแทรกแซงชี้นำ  ดังเช่นสถานีวิทยุและโทรทัศน์ BBC ของอังกฤษ หรือสถานีวิทยุโทรทัศน์ NHK ของญี่ปุ่น ที่ได้สร้างมาตรฐานของสื่อที่แท้จริง จนกลายเป็นแม่แบบของสื่อสาธารณะของโลก  รวมถึง Thai PBS และ NBT ของไทยด้วย

แต่ถ้าปรากฏว่า ทั้ง Thai PBS และ NBT ทำได้แค่เปลี่ยนรูปแบบหากแต่เนื้อหายังคงเดิม คือเป็นเครื่องมือประชาสัมพันธ์ หรือกระบอกเสียงของผู้มีอำนาจทางการเมือง คือรัฐบาลรวมถึงข้าราชการ สังคมไทยก็จะไม่ได้ประโยชน์อะไรกับการที่มีสื่อทั้งสองแห่งเกิดขึ้น  ทั้งยังจะเป็นภาระของคนไทยเพิ่มขึ้นอีกด้วย

ดังนั้น คำถามที่สำคัญจึงไม่ใช่อะไรอื่น นอกจากถามว่า สื่อที่จัดตั้งขึ้นโดยรัฐคือ Thai PBS และสื่อของรัฐคือ NBT จะดำเนินบทบาทไปโดยปลอดจากอำนาจทางการเมืองได้จริงหรือไม่? ซึ่งคำตอบที่ได้จะนำไปสู่การกำหนดเนื้อหาว่าจะเป็นไปเพื่ออะไร เพื่อประโยชน์แห่งสาธารณะ หรือเพื่อประโยชน์แห่งกลุ่มคนเพียงหยิบมือ.

Advertisements

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

%d bloggers like this: